تبلیغات
16 - هوم، نوشابه‌ای مقدس
sami.svn7@gmail.com

هوم، نوشابه‌ای مقدس

شنبه 25 تیر 1390 12:14 ق.ظ

نویسنده : سامی .
ارسال شده در: تاریخی ،

 

 

 

هوم نامِ نوشابه‌ای مقدس بود که دینداران زرتشتی در زمان‌هایی ویژه می‌نوشیدند. همچنین هوم در زمان ساسانیان نامِ معمولی اشخاص بوده‌است. در هوم یشت از پارسایی بنامِ هوم نام برده شده که به ظنِ ابراهیم پورداوود می‌توان وی را از پیامبرانِ پیش از عهدِ زرتشت شمرد. در شاهنامه هوم نام عابدی پهلوان است كه افراسیاب را در كنار چیجست دستگیر كرد و كیخسرو تسلیم كرد تا انتقام خون پدرش سیاوش را از او بگیرد.

هوم را در زبان اوستایی هَئومه haoma می‌گفتند. این نام در زبانِ سانسکریت سومَ soma/suma بوده‌است.

 

چیستی هوم

موبدانِ عهدِ ساسانی بر این باور بودند که این گیاه انسان‌های پاک را می‌تواند به جهان دیگری رهنمون شود، چنانکه می گویند کرتیر موبد بلندپایه زرتشتی با نوشیدن این نوشابه به دیدار جهان پس از مرگ رفت اما در كتیبههای كرتیر هیچ اشارهای به نام هوم نشده است. به علت ارتباط آن با مكاشفات، برخی می‌انگارند که شاید این نوشابه را از گیاه شاهدانه به دست می‌آورده‌اند. تا کنون بطورِ یقین نمی‌توانیم هوم را با یکی از گیاههای معروف در علمِ گیاهشناسی مطابق کنیم.در پاره هفتم كتاب دینكرد آمده است كه دو مرغ شاخه هوم را - كه امشاسپندان، فروهر زرتشت را در آن جا داده بودند - از كوه اسنوند برداشتند و آن را بر آشیانه خود نهادند. آن شاخه بر بالای درخت با آن پیوند خورد و همیشه سبز بود. بنابراین شاید بتوان هوم اولیه را در گیاهان همیشه سبزی كه بر روی درختان بلند می روییدند (دارواش) جست. اما به نظر میرسد در طول تاریخ و با مهاجرت هندو ایرانیان از زیستگاه سرد نخستین به سرزمینهای گرم، گیاهان مختلفی به عنوان هوم استفاده شدند چنانكه تعداد نامزدان شمرده شده هوم به بیش از سی میرسد. یكی از این نامزدان چنانكه در منابع دارویی كهن چین ثبت شده، در آغاز سده دوم پیش از میلاد با نام شاهدانه ایرانی یا hu-ma از مرزهای شرقی ایران (فرغانه) وارد قلمرو چین شد و به دلیل آن كه از فراوردههای آن به عنوان غذا و دارو و كود و سوخت (روغن) و الیاف استفاده می شد خیلی زود گسترش یافت و رفاه و ثروت را برای مردمان غرب چین در پی داشت. این دانه كنجد (Sesame) بود. از نظر تاریخی این دوره زمانی با تلاش سكاهای شمال سرزمین پارت برای كوچ به جنوب كه با مقاومت اشكانیان روبه رو شد مطابق است. در نتیجه شكست در برابر اشكانیان، سكاها به ناگزیر با دور زدن سرزمین پارتها سرانجام خود را به سرزمینی رساندند كه از آن پس به نام ایشان سیستان نام گرفت. این سكاها احتمالا همان سكاهای «هئومه ورگا» هستند كه داریوش از آنان به  HAUMAVARGA  نام می برد (كتیبهDNa ) و محصول روغن كنجد آنان اهمیتی برابر روغن نهنگ در قرن 18 یا نفت در زمان حاضر داشت.

هوم در دنیای مینوی ایزد است و در گیتی گیاه است و درمان بخش است. هوم آسمانی، پسر اهورا مزدا است. فشردن این گیاه (کوبیدن در هاون برای به دست آوردن شیره گیاه) نوعی قربانی غیر خونین است. قربانی شدن او موجب شکست شر است. او ایزدی است که در مراسم قربانی، قربانی می‌شود تا مردم به زندگی برسند. امروزه گیاهی را كه زرتشتیان در مراسم هوم افشری به كار می برند، گونه ای از گیاه افدرا تشخیص داده اند كه بنمایه دارویی به نام افدرین از آن گرفته می شود.

 

مراسم هوم

مراسمِ هوم از مهم‌ترین مراسمِ مزدیسنا است و با آدابِ شست و شوی خاصی با سرودِ اوستا در مقابلِ مجمرِ آتش، پنج تا هفت ساقه از هوم با قدری آب زور و شاخه‌ای اورورام در هاون فشرده شده و قطراتِ حاصل از این مراسم را که از گیاهانِ فشرده شده بدست آمده پراهوم می‌گویند. در اوستا، یشتِ کوتاهی برای هوم سروده شده‌است. هوم و شیره یا افشره آن، خاصیت‌هایی دارد که موجب رویکرد مردمان به آن شده است. افدرین یا آندرنالین گیاهی موجود در آن خاصیت تسکین‌ بخشی به هنگام درد دارد و نوعی مسکن طبیعی و نیرومند است. برخی پژوهشگران نیز گمان داده‌اند که منظور از دارویی که در داستان زایش رستم به یاری سیمرغ برای بیهوشی و شکافتن پهلوی رودابه بکار رفته، هوم بوده است. نوشیدن افشره هوم که طبیعتی سرد دارد، موجب نوعی سرخوشی و شادی و احساس توانایی بیشتر می‌شود. نوشیدن مقدار زیاد یا غلیظ از افشره هوم، موجب تنگی عروق، بالارفتن فشار خون و سرگیجه و خواب‌آلودگی شدید می‌شود.

امروزه برای تهیه افشره هوم از افدرا، مقدار کمی از ساقه‌های تازه یا خشک آن را با اندکی آب در هاون می‌ریزند و می‌کوبند. برای بهترین نتیجه، معمولاً کوبیدن را تا چند روز و با فاصله‌های چند ساعته تکرار می‌کنند. سپس عصاره به دست آمده را بار دیگر با میزانی از آب یا شیر رقیق می‌کنند تا نسبت نهایی نوشیدنی آماده شده، برابر با دو تا پنج در هزار باشد. یعنی دو تا پنج گرم ساقه هوم برای یک لیتر نوشیدنی.

هوم را همان گیاه دارویی« افدرا» (ephedra) می‌دانند كه دارای مقدار زیادی ماده‌ی«افدرین» است و به‌كاربردن زیاد این ماده شادمانی و شوری در آدمی به ‌همراه می‌آورد. رویشگاه آن در ایران، افغانستان، پاكستان و هندوستان گزارش شده‌است. ویژگی این گیاه گل‌های زرد و كوچك و الیاف پر آن است. در «هوم‌یشت» درباره‌ی ویژگی این گیاه می‌خوانیم: «زایمان آسان و ازدواج خوب برای دختران را آرزومند است. هوم در زمان هخامنشیان مورد استفاده شاهان هخامنشی در مراسم مذهبی مانند مهرگان بود که به آن شراب مقدس باشکوه (هوم باشکوه)و یا در زبان اوستایی که زبان مردم شرق ایران زمین بود، رئوهام یا رُهام (که پسر گودرز یکی از پهلوانان شاهنامه هم به همین نام است) هم میگفتند.

 

منابع

1- یشتها، ابراهیم پورداوود، جلد نخست

2- یشتها، ابراهیم پورداوود، جلد دوم

3- یشتها، ابراهیم پورداوود، جلد نخست

4- شناخت اساطیر ایران، جان هینلز، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، چاپ چهارم

 




دیدگاه ها : نظر بده
برچسب ها: هوم ، ایران باستان ، رُهام ، پراهوم ، افدرا ، اسنوند ، دارواش ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 6 مرداد 1393 02:58 ب.ظ



پیش بینی مسابقات فوتبال