تبلیغات
16 - کیومرث، نخستین انسان
sami.svn7@gmail.com

کیومرث، نخستین انسان

چهارشنبه 25 خرداد 1390 03:38 ق.ظ

نویسنده : سامی .
ارسال شده در: تاریخی ،

 

 

 

 

 با آمدن اسلام به ایران، اساطیر سامی با اساطیر ایرانی اندر آمیخت. حتی پارهای ایرانیان کوشیدند که نوعی رابطه، چه بسا هم‌ارزی میان شخصیت‌های اسطوره‌ای این دو چهارچوب کاملاً متفاوت برقرار سازند. پس زمان و مکان و شخصیت‌های اسطوره‌ای دو نظام اسطوره‌ای ایرانی و سامی با هم خلط شد. مثلاً در اساطیر ایرانی پیش‌نمونهٔ انسان کیومرث است. در دوران اسلامی عده‌ای کیومرث را با آدم که نخستینِ مردمان در اساطیر سامی‌است یکی دانستند.

 

کیومرث یا گیومرث در فارسی، گیومرت یا گیومرد در پهلوی، گَیومَرَتَن در اوستایی نام نخستین نمونه انسان در جهانشناسی اساطیری مَزدَیَسنیان و نخستین شاه در شاهنامه است.

گیومرث در زبان اوستایی از دو جز گَیو (به معنی زندگانی) و مَرَتَن (به معنی میرنده یا فناپذیر) تشکیل یافته‌است.

کیومرث در اوستا گویا در یکی از نسکهای مفقود اوستا(ی ساسانی) به نام «چهرداد» سرگذشت کیومرث به تفصیل آمده بود. خوشبختانه خلاصهٔ این نسک در کتاب پهلوی دینکرد آمده‌است. گیومرث در اوستا با صفت «نخست‌اندیش» آمده‌است زیرا نخستین کس است که پیام اهورامزدا را دریافت کرد.

گیومرث در متون پارسی میانه در متون پهلوی آمده‌است که هرمزد کیومرث را در گاهنبار ششم (ششمین و آخرین دورهٔ آفرینش) آفرید و این آفرینش هفتاد روز به طول انجامید. بلندای کیومرث شش نای، و درازا و پهنای او به یک اندازه بود. کیومرث به مدت سه‌هزارسال پس از خلقت بی‌حرکت بود و وظایف دینی انجام نمی‌داد ولی به آن می‌اندیشید. تا اینکه اهریمن به همراهی دیوان بر جهان تاخت از آن پس کیومرث فناپذیر شد و پس از آن تازش به مدت سی‌سال بزیست. چون کیومرث مرد بر سمت چپ افتاد و نطفهٔ او بر زمین ریخت. ایزد نریوسنگ نگهبانی دوسوم آن و سپندارمذ نگهداری یک‌سوم آن را بر عهده گرفت. از نطفهٔ کیومرث بعد از چهل سال نخستین جفت مردمان به صورت دو شاخه ریواس روییدند. نام این جفت به صورتهای مختلف آمده‌است: «مشی و مشیانه»، «مشیگ و مشیانگ»، «مرد و مردانه» و .... تمام مردم از فرزندان مشیگ و مشیانگ هستند.

مهرداد بهار (پژ ص ۴۹) اظهار داشته‌است که اسطورهٔ کیومرث اسطوره‌ای جدیدتر است و به پس از کشف فلزات بازمی‌گردد و در اسطورهٔ کهن‌تر (مربوط به اقوام هندوایرانی) جم و خواهرش نخستین زوج مردمان بشمار می‌آمدند.

هرچند در متون پهلوی تکیه بر نخستین ‌انسان‌بودن گیومرث است ولی اشاره به پادشاهی او نیز شده‌است. برای نمونه در دینکرد به او لقب «گرشاه» به معنی شاه کوهستان داده شده‌است.

همانطور که قبلا بیان شد، نام كیومرث در كتب پهلوی گَیومرد و در اوستا، تحت نام گَیَه Gaya و در اغلب موارد گَیَه.مَرِثنَه Gaya.marethne آمده است. گَیَه در زبان اوستایی به معنای جان است و در فروردین یشت اوستا، اشاره ای به گَیه شده است كه منظور همان كیومرث است:

 

 « و آن میترا، دارنده چراگاه های فراخ را میستاییم، و آن كلام مقدس را، و آن آسمان را و آن آب را و آن زمین را و آن گیاه را و آن گاو را  و آن جان(گَیَه) را، و آن مومنان  پاك را می ستاییم.»

 

 « فرَوَهَر كیومرث را میستاییم، نخستین كسی كه به اندیشهها و اندرزهای اهورامزدا گوش داد، كه از او  ناف سرزمین های آریایی به وجود آمد،  نژاد سرزمینهای آریایی. در اینجا فرَوَهَر زرتشت سپیتمه پاك و مقدس را میستاییم. »

« نخستین كسی كه نیك اندیشید، نیك گفت، نیك عمل نمود، كسی كه نخستین ارتشتار(رزمی) بود، كسی كه نخستین كشاورز گله پروربود، كسی كه نخستین بار دانش اندوزی كرد و  نخستین بار آموزاند، نخستین كسی كه دریافت چهارپایان را، راستی و گفتههای شایسته را و فرمانبرداری از دستورات دینی  و همه نیكیهای مزدا داده پاك نژاد را، كسی كه نخستین آثرَوَ بود، نخستین بار چَخرَ را به گردش در آورد و دیوان را از مردمان باز شناخت(تمیز داد)، نخستین كسی كه در جهان مادی نماز اَشِم نائیس، خواند، چنان‌كه دیوان باور كردند دین مزدیسنای زرتشتی ضد دیو اهورایی كیش را»

 

در كتاب بندهش نیز مذكور است كه خداوند از آفریدگان مادی، نخست آسمان را آفرید، دوم آب را و سوم زمین را و چهارم گیاه و پنجم گاو مقدس و ششم انسان مقدس یا كیومرث را در ایرانویچ در میان جهان بر ساحل رودخانه دائیتی آفرید.

اهورامزدا پس از آنکه در شش هنگام جهان هستی را آفرید درصدد آفرینش آدم بر آمد. پس کیومرث را از گل سرشت و از روح خود در او دمید و او را اولین انسان در روی زمین قرار داد ولی برای او جنتی نیافرید اما هنگام مرگ وی از پشت او نطفه‌ای خارج شد که به واسطه پرتو خورشید تصیفه و در دل خاک محفوظ ماند. پس از چهل سال از آن نطفه گیاهی در ماه مهر و روز مهر که هنگام جشن مهرگان است از زمین رویید، پس از رشد و نمود از شکل نباتی به‌صورت دو انسان تبدیل یافتند که در قامت و چهره شبیه یکدیگر بودند. این دو انسان که یکی نر بود و دیگری ماده، به ترتیب نام مشیا و مشیانه به خود گرفتند.

مشیاد مشیانه به رشد کامل رسیدند و پس از پنجاه سال با یکدیگر ازدواج کردند و پس از گذشت نه ماه از مشیانه یک جفت انسان نر و ماده به وجود آمد که از این جفت نیز بعدها هفت جفت پسر و دختر متولد شدند که یکی از آن هفت زوج سیامک و زنش موسوم به نساک بودند، از سیامک و نساک یک جفت فرزند نر و ماده متولد شدند که نر موسوم به فرواک و ماده موسوم به فرآواکین بود. از فرواک و فراواکین پانزده جفت دوقلوی نر و ماده به‌وجود آمدند که همه نژادهای گوناگون هفت کشور از پشت آنهاست، یکی از آن پانزده جفت، هوشنگ و همسرش کوزک بودند که ایرانیان (آریایی‌ها) از پشت آنها هستند.

در بندهش در مبحث درباره چگونگی مردمان مذكور است كه ده گونه مردم از پیوند فرواك، فرزند سیامك،  فرزند مشی اند. از آنجا كه ده گونه مردم از بن یاد كرده شده و پانزده گونه از فرواك بود، روی هم بیست و پنج گونه از تخم كیومرث بودند، چون زمینی، آبی، برگوش، برچشم، یك پا و آن نیز كه مانند شبكور پر دارد و بیشهای دنبدار كه مانند گوسپندان موی بر تن دارد كه خرس گویند و كپی (میمون) و آب زَوَنگل كه بالایش شش برابر میانه بالایان است و بدستی كه بالایش یك ششم میانه بالایان است، رومیان و تركان و چینیان و دائیان و تازیان و سندیان كه هندواناند و ایرانیان و نیز آنان كه بدان شش كشور دیگر اند.

‍‍‍سوء قصد به جان كیومرث

در بندهش آمده است:

«اهریمن كه قصد نابودی آفرینشهای مزدا را داشت به آفریدههای او، حملهور شد، اما خداوند پیش از هجوم اهریمن به آفرینش و پیش از آمدن به كیومرث، خواب را بر كیومرث فراز برد و چون كیومرث از خواب فراز شد، جهان را چون شب تاریك دید.»

در روایات ایرانی (بندهش)، عمر جهان بر اساس بروج دوازده گانه، دوازده هزار سال تعیین شده است كه به چهار دوره سه هزار ساله بخش شده است.

در اساطیر ایرانی، در عصر اول و دوم، تقوای كامل در بین مردمان حكمفرما بود و جهان به دور از گناه و زشتی ها بود. در كتاب دینكرت مذكور است كه در سه هزار سال اول و دوم، جهان در حالت مینوی (غیر محسوس)، روحانی و بدون گناه بود.

از مجموع منابع بررسی شده و مذكور در روایات ایرانی، میتوان چنین نتیجه گرفت كه گیه Gaya یا جان نخستین كه جان میرا یا گیه مرتنه نیز گفته شده و در روایات ملی ایرانی كیومرث نامیده شده نخستین مخلوق یا پیش نمونه انسان است كه به موجب اساطیر ایرانی در ایرانویچ در میان جهان خلق شد.

 

منابع

1- بهار، مهرداد. پژوهشی در اساطیر ایران، چاپ پنجم، انتشارات آگاه تهران، 1384

2- دوستخواه، جلیل. اوستا: کهنترین سرودهای ایرانیان، جلد دوم،، چاپ هشتم، انتشارات مروارید ،  ۱۳۸۲

3- صفا، ذبیح‌الله. حماسه‌سرایی در ایران، انتشارات امیركبیر،   1387

 

 

 




دیدگاه ها : نظر بده
برچسب ها: کیومرث ، نخستین انسان ، مشی ، مشیانه ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 6 مرداد 1393 03:12 ب.ظ



پیش بینی مسابقات فوتبال