تبلیغات
16 - پردیس ایرانی چیست؟
sami.svn7@gmail.com

پردیس ایرانی چیست؟

جمعه 13 خرداد 1390 03:29 ق.ظ

نویسنده : سامی .
ارسال شده در: تاریخی ،

 

پردیس ایرانی چیست؟   

 

 

 

باغ، مفرح فضایی است كه ایرانیان از دیرباز بر ساخت و آبادانی اش همت گماشتند و برای سرسبزی و زیباییاش تلاشها كردهاند و زمانهای دراز بر طرحش اندیشیدهاند. تاریخ نگاران بسیاری ایرانیان را اولین خالقان باغ میدانند. (فارسنامه ابن بلخی 5100-500 هـ .ق) منوچهر پسر میشخوریار را كه هفتمین پادشاه پیشدادی است، نخستین كسی می داند كه در جهان به احداث باغ و بوستان پرداخته و مینویسد: (آثار او آن است كی اول كسی كی باغ ساخت او بود و ریاحین گوناگون كی بر كوهسارها و دشتها رسته بود، جمع كرد و بكشت و فرمود تا چهار دیوار گرد آن در كشیدند و آن را بوستان نام كرده، یعنی معدن بویها)

بی شك باید ایرانیان را جزو نخستین ملل باغساز دنیا به حساب آورد كه سبك خاص خود را نه تنها در باغسازیشان به كار گرفتهاند، كه به بسیاری دیگر از تمدنها نیز آموخته اند. شاید هوای گرم و خشك حاكم براین سرزمین طمع زیستن در بهشت را بیشتر در دلشان برافروخته و لاجرم خلاقیتشان را بدین سمت رانده است طوری كه حتی نام این فضاهای سرسبز ایرانیان بلندآوازه گشته و زبان به زبان رفته و گشته و مانده است.

باغ، واژه ای فارسی است كه در پهلوی و سغدی نیز به همین شكل (BAGH) به كار برده میشد. برخی باغ را مشترك در فارسی و تازی میدانند و بعضی نیز برآنند كه این واژه در اصل تازی بوده است. واژه باغ معادل (پردیس) است كه این خود لغتی است ماخوذ از زبان مادی (پارادئزا) به معنی باغ و بوستان. پارادئزا در اوستا نیز دو بار به كار برده شده است. این واژه در پهلوی پالیز شده و در فارسی دری هم به كار رفته است، هر چند كه امروز پالیز را كشتزار خیار و هندوانه و گاه سبزی كاری گویند. در دوران هخامنشیان و بعد از آن سرتاسر ایران پر بود از باغهای بزرگ و باشكوه، به گونهای كه گزنفون نیز چندین بار از آنها یاد میكند. این باغها كه در روزگار خود بینظیر بود در دیگر تمدنهای بزرگ سابقه اینچنانی نداشت و مردم بسیاری از نقاط جهان را جالب نظر آمد. لذا به اقتباس از ایرانیان باغهایی در بسیاری از نقاط جهان ساخته شد و همان واژه فارسی برای نامگذاری آنها به كار برده شد. امروزه این واژه در زبان یونانی به صورت Paradeisos به معنی باغ و در زبانهای فرانسه و انگلیسی به ترتیب Paradis و Paradise به معنای بهشت به كار میرود.

ویل دورانت در تاریخ تمدن (عصر ایمان) مینویسد: (باغ به سبك ایرانی مورد تقلید سایر ملل نیز قرار گرفته، در بین مسلمین و اعراب و در هندوستان هم رواج یافته است و در قرون وسطی موجب الهام اروپاییان گردیده است.) كاخ الحمرا در اسپانیا، ورسای در فرانسه، تاج محل در هندوستان و نیز آثار به جای مانده از باغهای معلق بابل در عراق كنونی را شاید بتوان از رین نمونههای شاهد بر این مدعا دانست.

مهمترین مشخصه باغ ایرانی كه آن را در یك نگاه از باغهای دیگر ملل جهان متمایز میسازد هندسه حاكم بر آن است، چرا كه طرح كالبدی آن براساس ساختار هندسی بسیار دقیق، حساب شده و منحصر به فرد شكل یافته است، كه در آن عمدتا از اشكال مربع و مستطیل استفاده میشود. نقشه باغ ایرانی از تعدادی خطوط و محورهای قوی تشكیل شده است كه باغ را به چهار قسمت اصلی تقسیم میكنند. محورهای اصلی باغ همیشه بر مهمترین مسیرهای عبوری آن منطبق هستند. محل تلاقی محورهای اصلی نیز از مهم ترین نقاط باغ است كه محل احداث كوشك (عمارت ویلایی تابستانی) و یا استخر خواهد بود كه این دو نیز از مهمترین اجزای باغ ایرانیاند. استخر مستطیل شكل همیشه در مقابل مهمترین جبهه كوشك اصلی باغ ساخته میشود و این هر دو نیز معمولابر اصلیترین و كشیدهترین محور باغ قرار میگیرند. به گونهای كه همیشه میتوان تصویری لرزان از عمارت باغ را در آب آرام و گسترده در مقابلش به تماشا نشست و آنقدر باورش كرد كه بیست ستونش را چلستون نام داد و به خاطر سپرد.

طرح و ساختار باغ ایرانی قدمتی چندهزار ساله دارد كه شاید بتوان اولین نمونه از آن را در اكتشافات باستانشناسی باغ سلطنتی كورش در پاسارگاد كه سالها پیش توسط دیوید استروناخ تهیه شده است، مشاهده كرد.

ویكتوریا سكویل وست در مقاله مفصلی كه درباره باغهای ایرانی نگاشته، به كاسهای سفالین كه توسط پروفسور هرتسفلد در سامره كشف شده اشاره میكند و مینویسد: (در اینجا كاسه ای سفالی به دست آمده كه تصور می رود مربوط به 2000 سال پیش از میلاد باشد و روی آن جوی های متقاطعی است كه چهار قطعه باغ را نشان میدهد و در هر قطعه یك درخت و یك پرنده است. ولی به هرحال این طرح همان طرح رسمی و عمومی ایرانیان است كه از زمان كورش تا به امروز به كار برده اند... و در حقیقت تمام باغهای ایران براساس این تقسیم هندسی طرح ریزی شدهاند، تا جایی كه این كار به صورت یك كیفیت عرفانی درمیآید كه از افكار بسیار قدیمی آسیا در تصور عالم وجود و تقسیم آن به چهار منطقه است، كه معمولا چهار رودخانه بزرگ آنها را از هم جدا میكند.)

 در مورد ریشه ساختار هندسی باغ ایرانی نظرات متعددی مطرح است، كه از مهمترین آنها میتوان از تئوریهایی نام برد كه چهار عنصر مقدس آب، باد، آتش و خاك را ریشه فلسفی این طرح برشمردهاند. طرح هندسی باغ ایرانی را در نقوش فرشهای اصیل ایرانی، ظروف سفالین و دیگر هنر های تصویری نیز میتوان مشاهده كرد.

محصوریت، دیگر شاخصه مهم باغ ایرانی است كه برگرفته از روحیه درونگرای مردم سرزمینمان است و در دیگر بناهای ایرانیان نیز به صورت عاملی مهم و تاثیرگذار تبلور یافته است. دیوارهای ضخیم و بلند خشتی و چینهای كه دور تا دور باغ مستطیل شكل ایرانی را احاطه كرده اند ساكنان آن را امنیت خاطر میبخشند و از شرارت تراران و مهاجمان در امان می دارند. در دوران صفوی كه امنیت ناشی از حكومت مقتدر بر كشور سایه افكنده است، دیوار باغها با ارتفاع و ضخامت كمتری به اجرا درمیآید و در بعضی موارد نیز مشبك میشود.

دیگر مشخصات مهم باغهای ایران را به اختصار میتوان چنین برشمرد:

1- احداث باغ غالبا در زمین‍‍های شیبدار

2- استفاده از خطوط راست و زوایای قائمه در طرح پلان باغ

3- وجود حوض یا استخر برای تامین آب و زیبایی چشم انداز در مقابل عمارت

4- استفاده همزمان از درختان خزان پذیر و همیشه سبز

5- اختصاص بیشترین قسمت باغ به درختان میوه

6- استفاده از انواع گلهای تزئینی و دارویی به ویژه گل سرخ

باغ ایرانی ظرافتهای بسیاری را چه از بعد معماری و هنری و چه فنی در خود جای داده است كه حاصل قرنها تجربه باغسازی مردمان این سرزمین در شرایط سخت آب وهوایی است كه با خلاقیت و ابداعات فراوان همراه بوده است. بسیاری از این تجارب و ظرافتها را قاسم ابن یوسف ابونصر هروی در كتاب (ارشاد الزراعه 9211 هـ .ق) توصیف نموده كه خود سندی معتبر در شیوه باغسازی ایرانی و طرح باغهای ایرانی در دوران گذشته است.

شكل اصلی باغ ایرانی مانند دیگر بخشهای معماری ایران، تا اواسط دوران حكومت قاجار مورد احترام بود و از این زمان اندك اندك در طوفان تجدد و غرب گرایی، شاخ و برگش در هم میشكند و دستخوش تغییرات و بدعتهای جدی میشود و زمانی نیز در آستانه فراموشی قرار میگیرد.

 

 




دیدگاه ها : نظر بده
برچسب ها: باغ ، پردیس ، ایران ، کوروش ، منوچهر ، میشخوریار ، هخامنشیان ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 6 مرداد 1393 11:39 ب.ظ



پیش بینی مسابقات فوتبال